Ngày 5-6-1911, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đặt chân lên con tàu Amiral Latouche-Tréville tại bến cảng Nhà Rồng ra đi tìm đường cứu nước. Ảnh tư liệu
Ra đi để tìm một con đường mới
Đầu thế kỷ XX, dân tộc Việt Nam chìm trong đêm dài nô lệ. Nhiều phong trào đấu tranh yêu nước diễn ra liên tiếp nhưng đều chưa tìm được con đường đưa đất nước thoát khỏi ách thống trị của thực dân. Từ phong trào Cần Vương đến khởi nghĩa Yên Thế, từ xu hướng bạo động của Phan Bội Châu đến chủ trương cải cách của Phan Châu Trinh, tất cả đều xuất phát từ lòng yêu nước sâu sắc nhưng chưa thể giải quyết được yêu cầu lịch sử đặt ra cho dân tộc.
Trong bối cảnh đó, người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã lựa chọn một con đường khác. Người khâm phục các bậc tiền bối nhưng không đi theo con đường của bất cứ ai. Với tư duy độc lập và tầm nhìn vượt trước thời đại, Người quyết định sang phương Tây để tìm hiểu tận gốc vì sao các nước phát triển mạnh và vì sao dân tộc Việt Nam mất nước.
Ngày 5/6/1911, từ Bến Nhà Rồng, Nguyễn Tất Thành bước lên con tàu Amiral Latouche-Tréville, bắt đầu hành trình tìm đường cứu nước kéo dài gần ba thập niên. Đó không đơn thuần là một chuyến đi xa của một thanh niên yêu nước mà là bước khởi đầu của hành trình tìm lời giải cho vận mệnh dân tộc.
Người từng nói muốn đi ra nước ngoài để “xem xét họ làm ăn ra sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bào tôi”1. Đằng sau lời nói giản dị ấy là một tư duy lớn: muốn cứu nước phải hiểu thế giới, muốn tìm đường đi đúng phải xuất phát từ thực tiễn.
Trong những năm tháng bôn ba qua nhiều châu lục, Nguyễn Tất Thành đã làm nhiều nghề để sinh sống, đồng thời không ngừng học tập, nghiên cứu và khảo nghiệm thực tiễn. Người học từ sách vở, từ lao động, từ cuộc sống của những người lao động nghèo khổ ở nhiều quốc gia. Hành trình ấy không chỉ giúp Người mở rộng tri thức mà còn từng bước nhận ra bản chất của chủ nghĩa thực dân và những quy luật vận động của thời đại.
Bước ngoặt lịch sử đến khi Nguyễn Ái Quốc tiếp cận Luận cương của V.I. Lênin về vấn đề dân tộc và thuộc địa. Người khẳng định: “Hỡi đồng bào bị đọa đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!
Từ đó tôi hoàn toàn tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ ba”2 .Từ đây, Người tìm thấy con đường giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Từ một người yêu nước, Nguyễn Ái Quốc trở thành người chiến sĩ cộng sản, tìm thấy con đường đúng đắn cho cách mạng Việt Nam.
Nhìn lại lịch sử, có thể thấy giá trị lớn lao của chuyến đi năm 1911 không chỉ nằm ở kết quả cuối cùng mà còn ở chính tinh thần dám tìm con đường mới. Trong thời điểm dân tộc đứng trước ngã rẽ lịch sử, Người đã không chấp nhận lối mòn, không bằng lòng với những khuôn mẫu có sẵn mà kiên trì tìm kiếm lời giải từ thực tiễn.
Đó chính là khởi nguồn của khát vọng mở đường – một khát vọng đã góp phần làm thay đổi vận mệnh dân tộc Việt Nam trong thế kỷ XX.
Những giá trị soi sáng hôm nay
Hơn một thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Nguyễn Tất Thành rời Bến Nhà Rồng, nhưng những giá trị từ hành trình ấy vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với công cuộc xây dựng và phát triển đất nước.
Đó là tinh thần dám nghĩ lớn, dám đổi mới và dám đi trước. Nếu không có khát vọng vượt khỏi những giới hạn cũ, sẽ không có chuyến đi lịch sử năm 1911; nếu không có tư duy độc lập và sáng tạo, sẽ không có con đường cách mạng phù hợp với thực tiễn Việt Nam.
Lịch sử phát triển của dân tộc cho thấy mọi bước ngoặt lớn đều bắt đầu từ những tư duy mới. Chuyến đi của Nguyễn Tất Thành là minh chứng sinh động cho chân lý ấy. Người không tìm kiếm những giải pháp dễ dàng hay những con đường quen thuộc, mà lựa chọn cách tiếp cận mới, nhìn nhận vấn đề từ thực tiễn để tìm ra lời giải phù hợp.
Một giá trị khác còn nguyên tính thời sự là tinh thần học hỏi không ngừng. Trong suốt hành trình bôn ba ở nước ngoài, Nguyễn Ái Quốc luôn tự học, tự nghiên cứu và không ngừng tích lũy tri thức. Đối với Người, học tập không phải để mưu cầu lợi ích cá nhân mà để phục vụ dân tộc, phục vụ nhân dân.
Ngày nay, khi khoa học công nghệ phát triển nhanh chóng, tri thức trở thành nguồn lực quan trọng của sự phát triển, bài học ấy càng có ý nghĩa sâu sắc. Một quốc gia muốn phát triển nhanh và bền vững phải xây dựng được nguồn nhân lực chất lượng cao, biết học tập suốt đời, biết làm chủ khoa học công nghệ và không ngừng đổi mới sáng tạo.
Tinh thần mở đường của Hồ Chí Minh còn thể hiện ở tư duy hội nhập. Hơn một thế kỷ trước, Người ra đi để học hỏi những giá trị tiến bộ của nhân loại nhằm tìm con đường phát triển cho dân tộc. Đó không phải là sự tiếp thu thụ động mà là quá trình chọn lọc, tiếp nhận những giá trị phù hợp với điều kiện Việt Nam.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, bài học đó vẫn giữ nguyên giá trị. Hội nhập quốc tế không có nghĩa là hòa tan hay đánh mất bản sắc mà là biết tiếp thu tinh hoa nhân loại để phục vụ lợi ích quốc gia, dân tộc. Là con đường để nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của đất nước trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng.
Đặc biệt, khát vọng mở đường của Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn gắn liền với mục tiêu phụng sự nhân dân. Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Người luôn khẳng định mục tiêu cao nhất là độc lập cho dân tộc, tự do và hạnh phúc cho nhân dân. Mọi chủ trương, quyết sách đều xuất phát từ lợi ích của nhân dân và vì nhân dân. Mọi mục tiêu tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo hay chuyển đổi số đều hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, xây dựng xã hội phát triển, văn minh và hạnh phúc.
Tiếp nối tinh thần mở đường trong kỷ nguyên phát triển mới
Đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với nhiều thời cơ và thách thức đan xen. Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh và xu thế hội nhập quốc tế sâu rộng đang tạo ra những thay đổi chưa từng có trong đời sống kinh tế - xã hội.
Trong bối cảnh đó, tinh thần mở đường của Chủ tịch Hồ Chí Minh càng trở nên có ý nghĩa thời sự sâu sắc. Đó là tinh thần dám nghĩ khác, dám đổi mới, dám tìm lời giải cho những vấn đề thực tiễn đặt ra; là bản lĩnh vượt qua tư duy lối mòn để mở ra những không gian phát triển mới cho đất nước.
Khát vọng mở đường hôm nay không còn là tìm con đường giải phóng dân tộc như hơn một thế kỷ trước mà là tìm động lực mới cho phát triển. Đó là khát vọng xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ gắn với hội nhập quốc tế sâu rộng; phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nâng cao năng suất lao động, chất lượng nguồn nhân lực và sức cạnh tranh quốc gia.
Tinh thần ấy đang được cụ thể hóa bằng những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm tạo động lực phát triển mới cho đất nước. Chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế số, xã hội số, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và cải cách hành chính đang trở thành những nhiệm vụ trọng tâm trong tiến trình phát triển.
Tuy nhiên, mọi chủ trương đúng đắn chỉ có thể trở thành hiện thực khi được thực hiện bởi những con người có khát vọng cống hiến và tinh thần trách nhiệm. Vì vậy, tiếp nối tinh thần mở đường của Bác trước hết là tiếp tục xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy đổi mới, năng lực thực tiễn và tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Đồng thời, cần khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển trong toàn xã hội, nhất là thế hệ trẻ. Đất nước bước vào kỷ nguyên mới rất cần những con người có hoài bão lớn, có khả năng làm chủ tri thức, khoa học công nghệ và hội nhập quốc tế; những con người không ngại khó khăn, thách thức và sẵn sàng cống hiến cho sự phát triển của đất nước.
Từ chuyến đi lịch sử năm 1911 có thể thấy rằng mọi bước ngoặt phát triển đều bắt đầu từ khát vọng và hành động. Không có con đường mới nào được mở ra nếu thiếu những con người dám bước những bước đi đầu tiên. Không có sự phát triển nào bền vững nếu thiếu tinh thần đổi mới, sáng tạo và ý chí vươn lên.
Ngày nay, tiếp nối tinh thần mở đường của Chủ tịch Hồ Chí Minh chính là biến khát vọng phát triển thành hành động cụ thể; biến tinh thần tự lực, tự cường thành động lực đổi mới; biến ý chí vươn lên thành những thành tựu thiết thực trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Trải qua gần 40 năm tiến hành công cuộc Đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử _ Ảnh: thanglong.chinhphu.vn
Một trăm mười lăm năm đã trôi qua kể từ ngày người thanh niên Nguyễn Tất Thành rời Bến Nhà Rồng tìm đường cứu nước, nhưng giá trị của chuyến đi lịch sử ấy vẫn còn nguyên sức sống. Đó là bài học về tư duy đổi mới, bản lĩnh dấn thân và khát vọng mở đường vì tương lai dân tộc.
Kỷ niệm 115 năm Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh ra đi tìm đường cứu nước không chỉ để tri ân một hành trình vĩ đại của lịch sử mà còn để mỗi cán bộ, đảng viên và mỗi người dân tiếp thêm niềm tin, bản lĩnh và khát vọng cống hiến.
Trong kỷ nguyên phát triển mới, tiếp nối tinh thần mở đường của Người chính là phát huy mạnh mẽ ý chí tự lực, tự cường, khát vọng phát triển và sức sáng tạo của dân tộc; chung sức xây dựng đất nước Việt Nam hùng cường, phồn vinh và hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.
Chú thích:
1. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh - Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng: Hồ Chí Minh biên niên tiểu sử, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2016, t.1, tr.30.
2. Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. CTQG Sự thật, Hà Nội, 2011, t.12, tr.562.
Tác giả: Tiến sĩ Trần Ngọc Nhiều (Học viện Chính trị khu vực III)