Ứng phó thiên tai dựa vào cộng đồng: Nhiều mô hình, giải pháp hiệu quả

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: TÂM ĐAN

Ưu tiên hàng đầu cho cảnh báo sớm

Xác định tầm quan trọng của việc ứng phó từ sớm, từ xa, bên cạnh các hạ tầng kiên cố, thành phố coi nâng cao năng lực tại chỗ của người dân là giải pháp xuyên suốt, chiến lược.

Theo ông Trương Xuân Tý, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, việc thực hiện Kế hoạch số 218/KH-UBND ngày 6/5/2026 của UBND thành phố về thực hiện Đề án “Nâng cao nhận thức cộng đồng và quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng giai đoạn 2026 - 2030” không chỉ là nhiệm vụ cấp bách trước mắt, mà còn là cái gốc vững chắc cho một Đà Nẵng an toàn và phát triển bền vững.

Trong các mục tiêu cụ thể đến năm 2030, thành phố phấn đấu bảo đảm 100% người dân tại các khu vực thường xuyên xảy ra thiên tai được tập huấn kỹ năng phòng tránh; đối với các khu vực còn lại, tỷ lệ tiếp cận tối thiểu phải đạt 50%. Đặc biệt, 100% hộ gia đình trên toàn thành phố phải được tiếp nhận đầy đủ, kịp thời thông tin cảnh báo và chỉ đạo ứng phó.

Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Lê Trí Thanh trao quà cho người dân bị ảnh hưởng mưa lũ năm 2025. Ảnh: MTTQ cung cấp

Chia sẻ tại hội thảo, ông Văn Phú Chính, Chủ tịch HĐQT Công ty WATEC cho biết, để người dân tiếp nhận thông tin cảnh báo và chỉ đạo ứng phó kịp thời, việc đầu tư hệ thống dữ liệu quan trắc thời gian thực là đặc biệt quan trọng. Dữ liệu quan trắc giúp trả lời những câu hỏi thiết thực trong chỉ đạo, điều hành như: mưa đang xảy ra ở đâu, cường độ bao nhiêu; mực nước lên hay xuống; khu vực nào có nguy cơ ngập lụt, lũ quét hay sạt lở để kịp thời cảnh báo người dân.

"Khi dữ liệu được xử lý và hiển thị theo thời gian thực, công tác phòng, chống thiên tai sẽ chuyển từ bị động ứng phó sang chủ động phòng ngừa; từ cảnh báo chung chung sang cảnh báo chính xác theo vị trí và ngưỡng nguy hiểm của từng cộng đồng”, ông Chính nói.

Cần cơ chế điều phối chuyên nghiệp

Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thành phố nhanh chóng kiện toàn Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự các cấp, đồng thời xây dựng và điều chỉnh các kế hoạch ứng phó thảm họa, thiên tai sát với thực tế.

Theo đại diện Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố, chỉ riêng trong năm 2025, lực lượng vũ trang thành phố huy động gần 47.000 lượt người và 780 phương tiện tham gia phòng, chống, khắc phục hậu quả bão lũ; tổ chức di dời, sơ tán hơn 12.100 hộ dân ra khỏi các vùng ngập lụt, sạt lở đến nơi an toàn.

Các ý kiến tại hội thảo tập trung thảo luận, đề xuất nhiều giải pháp nhằm phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng vũ trang trong hiệp đồng và chỉ huy liên ngành theo phương châm “4 tại chỗ”. Đặc biệt là nâng cao năng lực chỉ huy, điều phối khẩn cấp cho cả hệ thống chính trị lẫn cộng đồng.

Công tác hiệp đồng, điều phối các lực lượng trong ứng cứu thiên tai hết sức quan trọng. Trong ảnh, lực lượng chức năng xã Hiệp Đức dùng cano di dời dân khỏi khu vực ngập lụt. Ảnh: HĐ

Đối với kinh nghiệm cứu hộ, cứu trợ thiên tai, chị Nguyễn Thị Kim Liên, Phó chủ nhiệm Câu lạc bộ Bạn thương nhau cho biết, khi thiên tai xảy ra, người dân cần nhất và khẩn cấp nhất là nước uống, lương thực và thuốc men trong 24 - 72 giờ đầu tiên. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất của các đoàn thiện nguyện hiện nay là tình trạng thông tin thiếu đồng nhất, dẫn đến việc nơi cần thì thiếu hỗ trợ, nơi lại có quá nhiều đoàn tìm đến.

Đồng quan điểm, anh Trần Đăng Vinh (Đội xuồng hơi cứu hộ thuộc Câu lạc bộ Đà Nẵng tình người) kiến nghị thành phố cần xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng; thường xuyên tổ chức tập huấn, diễn tập thực tế, đồng thời lập bản đồ dữ liệu các điểm ngập sâu và hộ dân cần ưu tiên hỗ trợ.

“Khi có thông tin đầy đủ và sự điều phối thống nhất từ cơ quan chức năng, công tác cứu hộ cộng đồng sẽ triển khai nhanh chóng và an toàn hơn. Chúng tôi rất mong nhận được sự hướng dẫn, chỉ đạo kịp thời để phát huy tốt nhất vai trò của mình, góp phần cùng thành phố chủ động ứng phó trước thiên tai”, anh Vinh chia sẻ.

Đáng chú ý, tại hội thảo, nhiều sáng kiến thiết thực được đưa ra nhằm nâng cao hiệu quả ứng phó thiên tai như: nhân rộng mô hình "Hộp/Túi cứu trợ khẩn cấp"; xây dựng “Bản đồ nhu cầu cứu trợ thời gian thực”; quy trình chuẩn trong cứu trợ, hay phát huy mô hình “Điểm trú tránh thiên tai cộng đồng” từ kinh nghiệm của xã Trà Vân.

Phát biểu kết luận hội thảo, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Lê Trí Thanh đánh giá cao các mô hình, sáng kiến thiết thực được chia sẻ. Đồng thời nhấn mạnh trước bối cảnh thời tiết năm nay, các địa phương, ngành chức năng tuyệt đối không được chủ quan.

Các cơ quan, đơn vị, địa phương quán triệt nghiêm túc Kế hoạch số 218/KH-UBND của UBND thành phố. Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố cần chủ trì, phối hợp xây dựng phương án phòng thủ dân sự và tổ chức diễn tập ứng phó thiên tai. Việc diễn tập phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa lực lượng chính quy và các lực lượng xã hội, cộng đồng; từ đó hình dung rõ các tình huống thực tế để xây dựng cơ chế phối hợp, điều phối hiệu quả.

Hội Chữ thập đỏ thành phố cần tiếp tục củng cố, kiện toàn lực lượng cơ sở, làm đầu mối kết nối mạng lưới, quản lý rõ ràng về địa chỉ, phương tiện và nhân lực thiện nguyện để chủ động phối hợp khi có thiên tai.

Các địa phương, đặc biệt là khu vực miền núi, cần chủ động đánh giá, học hỏi và nhân rộng các mô hình phòng tránh thiên tai dựa vào cộng đồng hiệu quả; rà soát, xây dựng sẵn sàng các khu vực sơ tán dân an toàn.

Bên cạnh yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số vào công tác phòng, chống thiên tai, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố cũng lưu ý các hội, đoàn thể nâng cao trách nhiệm, phối hợp khoa học để phân vai, huy động các đội, nhóm thiện nguyện kịp thời, công bằng. Đồng thời, đề nghị ngành khí tượng cần "đơn giản hóa", "chân phương hóa" các bản tin dự báo để thông tin đến với người dân một cách dễ hiểu, cập nhật và nhanh chóng nhất.

TÂM ĐAN