PHÁT HUY VAI TRÒ GIÁM SÁT CỦA MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG TRONG BỐI CẢNH MỚI

1. Đặt vấn đề

Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân đòi hỏi tăng cường kiểm soát quyền lực, nâng cao trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản trị quốc gia. Đại hội XIV của Đảng xác định yêu cầu “ Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ Quốc, các tổ chức chính trị - xã hội…”[1]. Hiến pháp năm 2013 và Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (sửa đổi, bổ sung năm 2025) khẳng định giám sát, phản biện xã hội là chức năng quan trọng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân, góp phần kiểm soát quyền lực nhà nước.

Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, xây dựng chính quyền số và chính quyền phục vụ, hoạt động giám sát, phản biện xã hội cần được đổi mới cả về tư duy, nội dung và phương thức thực hiện. Đối với thành phố Đà Nẵng, quá trình mở rộng không gian phát triển, tăng cường phân cấp, phân quyền và đẩy mạnh chuyển đổi số đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội nhằm bảo đảm hiệu lực quản trị, tăng cường trách nhiệm giải trình và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của người dân.

2. Bối cảnh mới và những yêu cầu đặt ra đối với hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam Thành phố Đà Nẵng.

Trước hết, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã làm thay đổi phương thức tổ chức và thực thi quyền lực ở địa phương. Khi thẩm quyền được tăng cường cho cấp tỉnh và cấp xã, yêu cầu kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và giám sát xã hội cũng cao hơn. Vì vậy, hoạt động giám sát của Mặt trận không thể chỉ dừng ở việc kiểm tra việc chấp hành pháp luật mà cần chuyển sang đánh giá chất lượng quản trị, hiệu quả cung ứng dịch vụ công và mức độ hài lòng của người dân. Đây là yêu cầu tất yếu để đáp ứng mục tiêu xây dựng chính quyền phục vụ, minh bạch và lấy người dân làm trung tâm.

Thứ hai, yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và chính quyền phục vụ đòi hỏi đổi mới nội dung giám sát. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 xác định xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, công khai, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm. Hoạt động giám sát cần chuyển từ đánh giá việc tuân thủ pháp luật sang đánh giá chất lượng quản trị, hiệu quả cung ứng dịch vụ công, trách nhiệm giải trình và mức độ hài lòng của người dân. Tinh thần này tiếp tục được nhấn mạnh trong định hướng Văn kiện Đại hội XIV của Đảng: “Tiếp tục đẩy mạnh xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Ðảng Cộng sản Việt Nam”[2].

Thứ ba, chuyển đổi số và xây dựng chính quyền số tạo điều kiện đổi mới phương thức giám sát. Là địa phương tiên phong về đô thị thông minh và chính quyền số, Đà Nẵng đã hình thành nhiều nguồn dữ liệu như Tổng đài 1022, Hệ thống phản ánh hiện trường, Cổng dịch vụ công và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Đây là nền tảng để Mặt trận đổi mới hoạt động giám sát theo hướng dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tăng cường khả năng phân tích, dự báo, phát hiện sớm các vấn đề quản trị và nâng cao chất lượng kiến nghị.

Thứ tư, yêu cầu phát huy dân chủ và quản trị có sự tham gia người dân ngày càng cao. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn tham gia trực tiếp vào quá trình giám sát, góp ý và đánh giá hoạt động của chính quyền. Việc mở rộng các kênh đối thoại, tiếp nhận và xử lý ý kiến của Nhân dân đòi hỏi Mặt trận phát huy tốt hơn vai trò tập hợp, phản ánh và kết nối giữa người dân với cấp ủy, chính quyền, góp phần củng cố đồng thuận xã hội và nâng cao chất lượng hoạch định, thực thi chính sách. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng khẳng định: “Phát huy sức mạnh, bản lĩnh, trí tuệ của con người Việt Nam, khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thế trận lòng dân …”[3];  Đây không chỉ là yêu cầu chính trị có tính lâu dài mà còn là nền tảng quan trọng bảo đảm ổn định chính trị – xã hội và phát triển bền vững đất nước trong giai đoạn hiện nay.

Ảnh: Đại hội đại biểu MTTQ Việt Nam thành phố Đà Nẵng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030

3. Thực trạng hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam Thành phố Đà Nẵng.

Thực tiễn Đà Nẵng cho thấy, giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ngày càng trở thành một kênh quan trọng để tiếp nhận tiếng nói của Nhân dân và góp phần kiểm soát việc thực thi quyền lực ở cơ sở. Thời gian qua, Mặt trận các cấp đã chủ trì hơn 5.061 đoàn giám sát chuyên đề, tham gia gần 19.578 cuộc giám sát, tập trung vào những lĩnh vực dễ phát sinh vấn đề và tác động trực tiếp đến người dân như đất đai, đầu tư công, cải cách hành chính, an sinh xã hội, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và đạo đức công vụ. Từ kết quả giám sát, 5.916 văn bản kiến nghị đã được ban hành; hơn 76% số kiến nghị được cơ quan, đơn vị tiếp thu và phản hồi bằng văn bản. Đây là cơ sở quan trọng để Mặt trận không chỉ phản ánh ý kiến Nhân dân mà còn thúc đẩy cơ quan có thẩm quyền xem xét, điều chỉnh những vấn đề còn bất cập.

Trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, vai trò giám sát ở cấp xã càng được đặt ra trực tiếp hơn. Từ 01/7/2025 đến nay, Mặt trận cấp xã đã chủ trì hơn 250 cuộc giám sát chuyên đề tại hơn 300 cơ quan, đơn vị, tập trung vào những lĩnh vực gắn sát với công việc hằng ngày của người dân như thủ tục hành chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, an sinh xã hội, trật tự xây dựng và đầu tư công. Bên cạnh đó, Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng tiếp tục phát huy vai trò giám sát ngay tại khu dân cư, qua đó kịp thời phát hiện và kiến nghị xử lý những vấn đề liên quan đến công trình, dự án và việc thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, công chức.

Điểm đáng ghi nhận là hoạt động giám sát đang ngày càng hướng về cơ sở và những vấn đề người dân trực tiếp quan tâm. Đây chính là điều kiện để Mặt trận phát huy tốt hơn vai trò đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; đồng thời tạo thêm một kênh thông tin thực tiễn để chính quyền điều chỉnh phương thức quản lý, nâng cao trách nhiệm giải trình và chất lượng phục vụ.

4. Giải pháp phát huy vai trò giám sát của Mặt trận Tổ Quốc Việt Nam thành phố Đà Nẵng

4.1. Đổi mới tư duy giám sát theo hướng lấy chất lượng quản trị và sự hài lòng của người dân làm thước đo

Để khắc phục điểm nghẽn về tư duy giám sát, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Đà Nẵng cần chuyển mạnh từ giám sát việc “làm đúng quy trình” sang giám sát “làm đúng, làm hiệu quả và làm vì người dân”. Nội dung giám sát cần tập trung nhiều hơn vào các chỉ số phản ánh chất lượng phục vụ như thời gian giải quyết thủ tục hành chính, tỷ lệ hồ sơ đúng hạn, mức độ hài lòng của người dân, tỷ lệ phản ánh, kiến nghị được xử lý và chất lượng giải trình của cơ quan nhà nước. Ủy ban Mặt trận thành phố cần nghiên cứu xây dựng Bộ tiêu chí giám sát chính quyền phục vụ áp dụng thống nhất đối với Ủy ban nhân dân cấp xã, làm cơ sở đánh giá độc lập từ góc nhìn của Nhân dân, bổ sung cho các chỉ số cải cách hành chính hiện hành.

4.2. Chuyển từ giám sát từng cơ quan sang giám sát toàn bộ quá trình cung ứng dịch vụ công

Mặt trận thành phố Đà Nẵng cần lựa chọn một số lĩnh vực người dân quan tâm như đất đai, xây dựng, an sinh xã hội, cấp phép kinh doanh, giải quyết thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công và Bộ phận Một cửa cấp xã để tổ chức các chuyên đề giám sát xuyên suốt từ khâu tiếp nhận đến trả kết quả. Cách tiếp cận này không chỉ giúp phát hiện điểm nghẽn trong phối hợp liên ngành mà còn chỉ rõ trách nhiệm của từng cơ quan, hạn chế tình trạng "đúng quy trình nhưng chưa tốt cho người dân".

4.3. Xây dựng mô hình giám sát dựa trên dữ liệu số

Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố cần ký kết quy chế phối hợp với Ủy ban nhân dân thành phố và các cơ quan chuyên môn để được chia sẻ định kỳ dữ liệu về giải quyết thủ tục hành chính, phản ánh hiện trường, đơn thư của công dân, tỷ lệ giải quyết kiến nghị và các chỉ số phục vụ người dân. Đồng thời, xây dựng Trung tâm dữ liệu giám sát của Mặt trận nhằm phân tích xu hướng, nhận diện sớm các vấn đề phát sinh và nâng cao chất lượng kiến nghị. Việc chuyển từ giám sát dựa trên báo cáo sang giám sát dựa trên dữ liệu sẽ góp phần nâng cao tính khách quan, khoa học và sức thuyết phục của hoạt động giám sát.

4.4. Thiết lập cơ chế theo dõi sau giám sát gắn với trách nhiệm giải trình của cơ quan chịu giám sát

Cần xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý kiến nghị sau giám sát; quy định rõ thời hạn phản hồi, trách nhiệm giải trình và chế độ báo cáo của cơ quan chịu giám sát. Hằng năm, Mặt trận thành phố nên công bố báo cáo tổng hợp về tỷ lệ thực hiện kiến nghị sau giám sát của từng cơ quan, đơn vị để tạo động lực nâng cao trách nhiệm thực thi công vụ. Đây không chỉ là công cụ nâng cao hiệu lực giám sát mà còn góp phần tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động của chính quyền.

4.5. Xây dựng mô hình “Giám sát xã hội số” gắn với Trung tâm điều hành đô thị thông minh và hệ sinh thái chính quyền số của thành phố Đà Nẵng

Trên nền tảng Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC), Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính, Tổng đài 1022, Hệ thống phản ánh hiện trường và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, Mặt trận cần xây dựng mô hình “Giám sát xã hội số” nhằm theo dõi các chỉ số về giải quyết thủ tục hành chính, phản ánh của người dân, mức độ hài lòng và những vấn đề phát sinh trên từng địa bàn. Việc hình thành bảng điều khiển (dashboard) giám sát sẽ giúp chuyển từ giám sát theo vụ việc sang giám sát thường xuyên, cảnh báo sớm các nguy cơ, nâng cao chất lượng kiến nghị và trách nhiệm giải trình của chính quyền.

5. Kết luận

Trong bối cảnh xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, chính quyền số và chính quyền phục vụ, hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cần được đổi mới theo hướng thực chất, dựa trên dữ liệu và lấy người dân làm trung tâm.

Từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng, bài viết đã nhận diện các điểm nghẽn và đề xuất các giải pháp đổi mới, góp phần nâng cao hiệu quả giám sát, phản biện xã hội, tăng cường trách nhiệm giải trình và chất lượng quản trị địa phương trong giai đoạn mới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.  Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2022), Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

2.  Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, tập I, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

3.  Đảng bộ thành phố Đà Nẵng (2025), Văn kiện Đại hội đại biểu lần thứ I Đảng bộ thành phố Đà Nẵng, nhiệm kỳ 2025–2030, Đà Nẵng.

4.  Quốc hội (2013), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

5.  Quốc hội (2025), Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Luật số 97/2025/QH15 ngày 27/6/2025.

6.  Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Đà Nẵng (2025), Báo cáo chính trị của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Đà Nẵng trình Đại hội đại biểu Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Đà Nẵng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025–2030, Đà Nẵng.