Nhận diện những “điểm nghẽn” từ thực tiễn
Qua hơn 10 năm triển khai Luật PBGDPL năm 2012, Hội Luật gia thành phố ghi nhận những kết quả tích cực trong việc nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của cán bộ và nhân dân. Tuy nhiên, từ thực tiễn thi hành tại địa phương, Hội cũng chỉ rõ những hạn chế cần khắc phục. Đó là tình trạng công tác phổ biến ở một số nơi còn mang tính phong trào, thiếu chiều sâu; trách nhiệm giữa các cơ quan chưa rõ ràng và cơ chế phối hợp liên ngành còn nặng tính hình thức. Đặc biệt, việc thiếu công cụ đo lường hiệu quả theo kết quả xã hội và sự thiếu chuẩn hóa trong nền tảng chuyển đổi số đang là những rào cản lớn.
Trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng nhấn mạnh việc sửa đổi Luật cần thể hiện tư duy quản trị hiện đại. Theo đó, phải chuyển từ cách làm theo phong trào sang quản trị theo kết quả, bảo đảm sự liên thông chặt chẽ giữa xây dựng pháp luật, tổ chức thi hành và tiếp nhận phản hồi để hoàn thiện chính sách.
Rõ trách nhiệm, thiết lập chuỗi quản trị thống nhất
Một trong những nội dung cốt lõi được Hội Luật gia thành phố quan tâm là chính sách phân định trách nhiệm. Để tránh tình trạng “nhiều chủ thể cùng chịu trách nhiệm nhưng thiếu người chịu trách nhiệm cuối cùng”, Hội đề xuất thiết kế cơ chế theo mô hình: Cơ quan chủ trì chịu trách nhiệm chính; các cơ quan liên quan phối hợp; và cơ quan quản lý Nhà nước thực hiện điều phối, kiểm tra. Cách tiếp cận này tạo thành một chuỗi trách nhiệm xuyên suốt, hạn chế chồng chéo và là nền tảng để đo lường hiệu quả thực chất
Đồng thời, công tác PBGDPL cần được tổ chức theo nguyên tắc liên thông dữ liệu và kế hoạch từ Trung ương đến cơ sở. Chỉ khi có sự liên thông này, thông tin pháp luật mới được truyền tải thống nhất và những bất cập từ thực tiễn mới kịp thời được phản ánh để hoàn thiện chính sách. Đi kèm với đó là việc xây dựng bộ chỉ số PBGDPL như một công cụ quản trị hiện đại. Chỉ số này không nên dựa trên số lượng hội nghị hay tài liệu, mà phải phản ánh mức độ người dân tiếp cận, hiểu và tuân thủ pháp luật, cũng như mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Đây chính là bước chuyển quan trọng từ “đếm đầu việc” sang “đo tác động”.
Hướng tới sự thụ hưởng thực chất của người dân
Về đổi mới cơ chế phối hợp, Hội Luật gia thành phố đánh giá việc duy trì Hội đồng phối hợp PBGDPL là cần thiết nhưng cần quy định rõ quyền hạn thực chất như: yêu cầu cung cấp dữ liệu, điều phối kế hoạch liên ngành và phân bổ nguồn lực. Đối với cấp xã, cần thiết kế linh hoạt, lồng ghép vào bộ máy hiện có để bảo đảm tính khả thi. Đặc biệt, đối với các nhóm yếu thế, chính sách cần nhận diện rõ các rào cản về ngôn ngữ, số hóa hay nhận thức để có cách tiếp cận phù hợp, giúp pháp luật thực sự đi vào đời sống của mọi tầng lớp nhân dân.
Đáng chú ý, Hội Luật gia thành phố ủng hộ mạnh mẽ chủ trương xây dựng Cổng pháp luật quốc gia như một hạ tầng pháp lý thống nhất. Cổng thông tin này cần tích hợp kho văn bản chuẩn hóa, hệ thống hỏi – đáp, cảnh báo thay đổi pháp luật và kênh phản ánh vướng mắc. Bên cạnh đó, việc nâng cao chất lượng PBGDPL cho đội ngũ cán bộ, công chức cũng được đặc biệt nhấn mạnh, phải gắn với vị trí việc làm và tiêu chí thi đua để nâng cao chất lượng thực thi công vụ.
Với tinh thần trách nhiệm và khoa học, những kiến nghị của Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng không chỉ nhằm hoàn thiện dự án Luật mà còn góp phần xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật, phục vụ đắc lực cho sự phát triển văn minh, hiện đại và nghĩa tình của thành phố bên sông Hàn.
Thủy Tiên – Hội Luật gia TP Đà Nẵng