Kiến tạo đồng thuận, khơi thông sức dân

Tọa đàm “Phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong tham gia phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trên địa bàn thành phố” do Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố tổ chức ngày 29/10 đã chia sẻ nhiều cách làm hay trong phát huy dân chủ ở cơ sở. Ảnh: QUỐC TUẤN

Tại tọa đàm “Phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong tham gia phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trên địa bàn thành phố” do Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố tổ chức tại phường Hội An vào ngày 29/10, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Nguyễn Thị Thu Lan nhấn mạnh đến việc cần đa dạng hóa các hình thức để nhân dân tham gia phù hợp với từng địa bàn, từng nhóm đối tượng.

Đa dạng cách làm ở cơ sở

Xã Phú Ninh là nơi có nhiều khu vực đồi núi, lòng hồ và địa bàn dân cư phân tán. Điều kiện đó đặt ra yêu cầu chính quyền phải chủ động tiếp cận cơ sở, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và giải quyết những vấn đề phát sinh. Tại công trình tuyến đường mẫu thôn Khánh Tân, người dân tự nguyện hiến 2.065m2 đất, 34 hộ di dời hàng rào, cổng ngõ để mở rộng nền đường lên 6-7m.

Với các công trình liên quan đến nhiều hộ gia đình, chính quyền chú trọng công khai thông tin, đối thoại, lắng nghe và giải quyết kiến nghị về đất đai, tài sản, sinh kế. Bên cạnh đó, người dân cũng tích cực tham gia các mô hình sản xuất, du lịch cộng đồng và phong trào xây dựng nông thôn mới.

Ông Nguyễn Hữu Bình, Chủ tịch UBND xã Phú Ninh cho biết, kinh nghiệm quan trọng để tạo sự đồng thuận là thực hiện tốt công tác đối thoại, công khai thông tin và quan tâm giải quyết quyền lợi chính đáng của người dân. “Xã Phú Ninh rút ra bài học rằng sự đồng thuận không đến từ việc vận động một chiều mà phải dựa trên cơ sở minh bạch thông tin, đối thoại và giải quyết thỏa đáng lợi ích chính đáng của người dân”, ông Bình nói.

Tại phường Thanh Khê, quyền làm chủ của người dân được thể hiện rõ qua hoạt động giám sát các công trình đầu tư xây dựng. Ủy ban MTTQ Việt Nam phường đã tổ chức bầu Ban Thanh tra nhân dân nhiệm kỳ 2026 - 2031 với 81 thành viên; đồng thời xây dựng quy chế hoạt động và cơ chế phối hợp giữa Mặt trận, chính quyền, cơ quan chuyên môn với các lực lượng giám sát cộng đồng.

Qua quá trình giám sát, nhiều hạn chế trong thi công được người dân phản ánh và được cơ quan chức năng tiếp thu, xử lý thỏa đáng. Bà Nguyễn Thị Ý Nhi, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Thanh Khê chia sẻ, địa phương xác định phương châm “3 sát, 4 rõ, 5 cùng”, hướng đến nâng cao trách nhiệm phối hợp, giải trình và hiệu quả giám sát các công trình, dự án.

Ở địa bàn miền núi, xã Trà Leng có cách phát huy vai trò chủ động của nhân dân gắn với nhiệm vụ phòng chống thiên tai. Theo UBND xã Trà Leng, địa phương đã thành lập cơ sở chỉ huy thứ hai tại trụ sở UBND xã Trà Leng (cũ) để duy trì hoạt động chỉ đạo, điều hành khi giao thông bị gián đoạn. Xã thường xuyên phối hợp với các thôn rà soát khu vực nguy hiểm, xây dựng phương án sơ tán và vận động từng hộ gia đình chủ động dự trữ lương thực, nhu yếu phẩm.

Trong quá trình khắc phục hậu quả thiên tai, địa phương đã hình thành 2 khu dân cư mới, bố trí nơi ở cho hơn 60 hộ dân. MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội đã tiếp nhận hơn 6 tấn hàng hóa trị giá hơn 3 tỷ đồng, trao hỗ trợ trực tiếp cho hơn 10.000 lượt người dân.

Nhờ công khai thông tin và quan tâm giải quyết quyền lợi chính đáng của người dân, phong trào hiến đất mở đường phát triển hạ tầng quê hương đang lan tỏa mạnh trong thời gian gần đây. TRONG ẢNH: Thi công mở rộng đường dân sinh sau khi người dân đồng thuận hiến đất ở xã Sơn Cẩm Hà. Ảnh: QUỐC TUẤN

Đổi mới cách lắng nghe

Những kết quả từ cơ sở đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới phương thức thực hiện dân chủ, không chỉ mở rộng cơ hội để người dân bày tỏ ý kiến mà quan trọng hơn là bảo đảm các ý kiến được tiếp thu, phản hồi và chuyển hóa thành hành động cụ thể.

Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Nguyễn Thị Thu Lan nhấn mạnh đến việc cần đa dạng hóa các hình thức để nhân dân tham gia phù hợp với từng địa bàn, từng nhóm đối tượng. Cụ thể, cần kết hợp ứng dụng công nghệ số với gặp gỡ, đối thoại trực tiếp, đặc biệt quan tâm đến người cao tuổi, người khuyết tật và người dân ở vùng miền núi, vùng khó khăn. Đồng thời phát huy vai trò tự quản của cộng đồng dân cư, tạo điều kiện để người dân giám sát các công trình, dự án và những vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống.

Theo TS. Phạm Đi, Giảng viên chính Khoa Xã hội học và phát triển (Học viện Chính trị khu vực III), cần chuyển từ trạng thái người dân “được hỏi ý kiến” sang “chủ động tham gia”. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về hình thức tổ chức các cuộc họp, lấy ý kiến mà chính là đổi mới căn bản phương thức quản trị, tạo điều kiện để người dân thực sự tham gia quá trình xây dựng và thực hiện chính sách.

TS. Phạm Đi đề xuất thiết lập cơ chế đối thoại hai chiều, để người dân tham gia ngay từ giai đoạn hình thành ý tưởng đối với các chủ trương, quy hoạch, dự án đầu tư công. Các sáng kiến, phản biện cần được ghi nhận, phân tích và phản hồi công khai, thay vì chỉ dừng lại ở việc hoàn thành quy trình lấy ý kiến.

Ở góc độ phát huy truyền thống cộng đồng, ông Bùi Văn Tiếng, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử thành phố Đà Nẵng, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về văn hóa - xã hội của Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố cho rằng, đồng thuận xã hội là sản phẩm của dân chủ ở cơ sở. Khi dân chủ được mở rộng, người dân mới có điều kiện tự nguyện, tự giác chung tay xây dựng quê hương.

Đặc biệt, mục tiêu quan trọng của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ nằm ở việc tinh gọn đầu mối hành chính mà phải đưa bộ máy chính quyền đến gần dân, sát dân hơn. Điều cốt lõi để tạo đồng thuận là phải biết lắng nghe với tinh thần thấu hiểu, đồng cảm; đi sâu vào cả những giá trị vật chất lẫn tinh thần mà người dân quan tâm.