Gia đình - Nơi khởi nguồn văn hóa sinh thái
Mỗi tổ ấm, với tư cách là “tế bào của xã hội”, không dừng lại ở chức năng duy trì nòi giống hay một đơn vị kinh tế tự lực. Sứ mệnh lớn lao hơn của gia đình là điểm xuất phát đầu tiên để đắp bồi tư cách, lối sống và hành vi của con người. Trong tiến trình hướng tới một tương lai phát triển bền vững, không gian này giữ vai trò then chốt trong việc kiến tạo các chuẩn mực giá trị và thói quen bảo vệ môi trường cho các thành viên.
Tầm quan trọng mang tính cốt lõi này đã được cụ thể hóa rõ nét trong quy định của pháp luật. Minh chứng là, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (sửa đổi, bổ sung năm 2026) đã luật hóa vai trò này khi xác định: “Bảo vệ môi trường là quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia đình và cá nhân” (Khoản 2, Điều 4). Cùng với đó, Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 cũng định vị rõ nghĩa vụ của gia đình trong việc “xây dựng môi trường sống xanh, sạch, đẹp”; “bảo vệ tài nguyên, môi trường” và “nâng cao kiến thức, kỹ năng thích ứng với biến đổi khí hậu”.
Xem xét từ các quyết sách chiến lược và cơ sở pháp lý nêu trên, việc chăm lo cho sự phát triển của gia đình không còn gói gọn trong các bài toán về đời sống, thu nhập hay chính sách an sinh. Đó chính là nền tảng “góp phần thúc đẩy phát triển bền vững đất nước”. Ý nghĩa của một mái ấm “văn minh, hạnh phúc và tiến bộ” ngày nay không chỉ nằm ở những tiện nghi vật chất, mà phải được lượng hóa bằng ứng xử văn hóa đối với tự nhiên. Khi tinh thần nhân văn với môi trường được gia đình nuôi dưỡng thành nếp nghĩ, nó sẽ trở thành một bộ lọc tự nhiên, tạo ra những xung lực tích cực cho toàn thể xã hội.
Xét về mặt thực tiễn, việc giữ gìn môi trường luôn bắt đầu từ những việc làm nhỏ nhất dưới mỗi mái nhà. Đó là sự gắn kết qua những bữa cơm gia đình, những lời dặn dò hay khoảnh khắc các thành viên cùng theo dõi các chương trình bảo vệ môi trường. Có thể thấy, đạo đức sinh thái và ý thức sống xanh được trao truyền rất đỗi tự nhiên qua tấm gương phản chiếu từ người lớn. Trẻ nhỏ sẽ tự học cách yêu thiên nhiên khi thấy ông bà, cha mẹ nâng niu từng hạt gạo, tự tay tắt đi những thiết bị điện không dùng đến, hay kiên trì phân loại từng món rác thải hằng ngày. Những hành động lặp đi lặp lại ấy chính là chất keo bền chặt nhất, chuyển hóa nghĩa vụ môi trường thành một phản xạ tự nhiên của thế hệ tương lai.
Quy chuẩn đạo đức ấy đã được pháp lý hóa cụ thể tại Điều 60 của Luật Bảo vệ môi trường, quy định mỗi gia đình có trách nhiệm “giảm thiểu, phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn”, “xử lý nước thải đúng quy định”, “giữ gìn vệ sinh khu dân cư” và “tích cực tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường tại cộng đồng”. Khi tinh thần thượng tôn pháp luật hòa quyện vào nếp sống gia phong, việc bảo vệ môi trường sẽ không còn là một nghĩa vụ hành chính mang tính bắt buộc, mà trở thành nhu cầu tự thân của mỗi cá nhân.
Đặt trong mối quan hệ với công tác xây dựng Đảng, Điều 2 của Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam quy định đảng viên có trách nhiệm: “Tuyên truyền, vận động gia đình và nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước”. Ở mặt trận bảo vệ môi trường, các gia đình đảng viên phải đóng vai trò là những hạt nhân đi đầu, tiên phong hiện thực hóa các chính sách vào đời sống. Khi mỗi mái nhà của người cộng sản khơi thông được dòng chảy sống xanh và thực thi nghiêm túc kỷ luật này, ý thức bảo vệ môi trường sẽ nhanh chóng lan tỏa, tạo sức bật mạnh mẽ cho cộng đồng. Đây cũng chính là chìa khóa để hiện thực hóa một cách thực chất phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một thành phố Đà Nẵng xanh - sạch - đẹp”, hướng tới một đô thị đáng sống, văn minh và bền vững.
Lan tỏa phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một thành phố Đà Nẵng xanh - sạch - đẹp” từ mỗi gia đình
Điều 157 của Luật Bảo vệ môi trường quy định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có trách nhiệm: “Tuyên truyền, vận động các tổ chức thành viên và Nhân dân tham gia hoạt động bảo vệ môi trường; thực hiện tư vấn, phản biện, giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường”. Với vai trò quan trọng là cầu nối giữa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước với Nhân dân, Mặt trận các cấp phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, khơi dậy tinh thần trách nhiệm và sự chủ động, đồng thuận của cộng đồng trong bảo vệ môi trường.
Nhằm đưa công tác bảo vệ môi trường đi vào chiều sâu, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Đà Nẵng đã phát động phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một thành phố Đà Nẵng xanh - sạch - đẹp” giai đoạn 2026 - 2030. Phong trào lấy “khu dân cư làm trung tâm triển khai”, “phát huy vai trò tự quản của cộng đồng”, đồng thời hướng tới “xây dựng nếp sống xanh, văn hóa ứng xử thân thiện với môi trường từ mỗi gia đình”.
Theo kế hoạch, năm 2026, 100% khu dân cư sẽ tổ chức và duy trì “Ngày cuối tuần xanh - sạch - đẹp tại khu dân cư”; phấn đấu 80% hộ gia đình thực hiện phân loại rác tại nguồn, 60% hộ gia đình tham gia các hoạt động vệ sinh môi trường cộng đồng và 50% khu dân cư duy trì mô hình tự quản về bảo vệ môi trường. Đến năm 2030, thành phố phấn đấu 100% hộ gia đình thực hiện phân loại rác tại nguồn, 100% khu dân cư duy trì thường xuyên các mô hình tự quản và các tuyến đường sáng - xanh - sạch - đẹp.
Để phong trào thực sự lan tỏa và phát triển bền vững, Mặt trận Tổ quốc ở cơ sở cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, gắn các hoạt động bảo vệ môi trường với đời sống hằng ngày của người dân. Cùng với đó, các tổ chức thành viên của Mặt trận vận động đoàn viên, hội viên tham gia xây dựng mô hình “Gia đình xanh - sạch - đẹp”, “Khu dân cư xanh - sạch - đẹp”, “Khu dân cư tự quản về môi trường”, “Tổ liên gia tự quản bảo vệ môi trường”, “Khu dân cư không rác thải nhựa”. Việc ứng dụng các nền tảng số, nhóm Zalo khu dân cư cũng cần được đẩy mạnh nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền, tiếp nhận phản ánh hiện trường và phát huy vai trò giám sát của cộng đồng.
Từ mỗi gia đình xanh sẽ hình thành những khu dân cư xanh; từ những khu dân cư xanh sẽ góp phần xây dựng thành phố xanh - sạch - đẹp. Khi ý thức bảo vệ môi trường trở thành thói quen và nếp sống của mỗi người dân, phong trào sẽ không chỉ dừng lại ở một cuộc vận động mà còn góp phần hình thành “lối sống xanh, văn hóa xanh và văn hóa ứng xử thân thiện với môi trường”, tạo nền tảng cho mục tiêu xây dựng Đà Nẵng trở thành thành phố môi trường, văn minh và phát triển bền vững.
Giữ gìn hệ sinh thái là cam kết chung của từng công dân, từng tổ ấm và của toàn thể cộng đồng. Không cần đến những điều to tát, chính những hành động nhỏ bé nhưng kiên trì hằng ngày, kết hợp cùng sức mạnh tập thể, sẽ tạo nên một làn sóng thay đổi mạnh mẽ. Một khi ngọn lửa trách nhiệm được thắp sáng dưới mỗi mái nhà và lan tỏa ra xã hội, phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một thành phố Đà Nẵng xanh - sạch - đẹp” sẽ thực sự thấm sâu vào thực tiễn đời sống. Đó chính là gốc rễ để kiến tạo một Đà Nẵng an bình, văn minh, vì một không gian sống xanh cho các thế hệ tương lai../.
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Điều 2, Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam.
2. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (sửa đổi, bổ sung năm 2026).
3. Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
4. Kế hoạch “Phát động phong trào “Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường. vì một thành phố Đà Nẵng xanh - sạch - đẹp” giai đoạn 2026-2030” của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Đà Nẵng.
TS. Lê Thị Ngọc Lệ - Trường Chính trị TP Đà Nẵng