Ban hành Thông tri Hướng dẫn thực hiện Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khóa XI

Đại biểu tham dự tiến hành biểu quyết tại Đại hội. Ảnh: Quang Vinh/ Mặt trận Tổ quốc

Thông tri cụ thể hóa các quy định mang tính nguyên tắc, định hướng của Điều lệ, tạo cơ sở để tổ chức thực hiện thống nhất, đồng bộ, phù hợp với đặc điểm của từng cấp và từng loại hình tổ chức thành viên.

Điều lệ Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam khóa XI đã được Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI thông qua ngày 13/5/2026. Trên cơ sở đó, Thông tri của Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam hướng dẫn cụ thể nhiều nội dung liên quan đến thành viên; quyền, trách nhiệm của thành viên; nguyên tắc tổ chức và hoạt động; tổ chức, nhân sự Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp; Ban Công tác Mặt trận; quan hệ giữa MTTQ Việt Nam với các tổ chức thành viên và Nhà nước; cũng như việc xem xét, xử lý kỷ luật thành viên.

Tôn trọng tính độc lập về tổ chức và hoạt động của từng tổ chức thành viên

Theo Thông tri, việc hướng dẫn thực hiện một số điều của Điều lệ nhằm cụ thể hóa những quy định còn mang tính nguyên tắc, định hướng hoặc khái quát; đồng thời hướng dẫn cách thức tổ chức thực hiện thống nhất nhưng vẫn bảo đảm phù hợp với đặc điểm của từng cấp, từng loại hình tổ chức thành viên.

Nội dung Thông tri phải được thực hiện thống nhất về nguyên tắc, đồng bộ với các văn bản của Đảng, Nhà nước và các quy định hiện hành, dễ áp dụng trong thực tiễn; đồng thời linh hoạt trong quá trình tổ chức thực hiện, phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương, đơn vị.

Một yêu cầu xuyên suốt là quá trình tổ chức thực hiện nhằm phát huy vai trò hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động giữa MTTQ Việt Nam với các tổ chức thành viên; đồng thời tôn trọng tính độc lập về tổ chức và hoạt động của từng tổ chức thành viên.

Đối với những vấn đề phát sinh trong thực tiễn mà Điều lệ chưa quy định và Thông tri chưa hướng dẫn, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp căn cứ nguyên tắc tổ chức, hoạt động và Điều lệ, các quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước để vận dụng linh hoạt, bảo đảm thống nhất, hiệu quả và không làm thay đổi những nguyên tắc cơ bản của Điều lệ.

Làm rõ thành viên, quyền và trách nhiệm của thành viên MTTQ Việt Nam

Thông tri xác định thành viên MTTQ Việt Nam gồm thành viên tổ chức và thành viên cá nhân.

Thành viên tổ chức bao gồm tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp và các tổ chức khác đủ điều kiện được công nhận theo Điều lệ. Người đứng đầu tổ chức thành viên được giới thiệu tham gia Ủy ban MTTQ Việt Nam cùng cấp. Quân đội nhân dân Việt Nam là tổ chức thành viên truyền thống của MTTQ Việt Nam.

Thành viên cá nhân là những cá nhân tiêu biểu đại diện cho các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc các lĩnh vực khác. Việc tham gia MTTQ Việt Nam được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, tán thành Điều lệ và các quy định cụ thể của MTTQ Việt Nam.

Thông tri đồng thời cụ thể hóa trách nhiệm của các tổ chức thành viên trong việc tập hợp ý kiến, nguyện vọng của hội viên, đoàn viên và các tầng lớp Nhân dân; phản ánh, kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền; tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của hội viên, đoàn viên và Nhân dân.

Phát huy nguyên tắc hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động

Về tổ chức và hoạt động, Thông tri tiếp tục cụ thể hóa nguyên tắc tự nguyện, hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động.

MTTQ Việt Nam các cấp phải đảm bảo phát huy tính tự nguyện tôn trọng sự khác biệt về chức năng, nhiệm vụ, điều lệ và phương thức hoạt động của từng tổ chức thành viên; không làm thay chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và không can thiệp vào tổ chức, hoạt động nội bộ của tổ chức thành viên.

Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam có trách nhiệm chủ trì hiệp thương, điều hòa, phối hợp, hướng dẫn và tạo điều kiện để các tổ chức thành viên thực hiện chương trình phối hợp và thống nhất hành động của MTTQ Việt Nam cùng cấp.

Việc hiệp thương được thực hiện thông qua trao đổi, thảo luận, lấy ý kiến, hội nghị, hội thảo hoặc các hình thức phù hợp khác nhằm tạo sự đồng thuận trước khi quyết định. Đối với những nhiệm vụ liên quan đến nhiều tổ chức thành viên, các cuộc vận động, phong trào thi đua, hoạt động giám sát, phản biện xã hội và nhiệm vụ chính trị quan trọng, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam cùng cấp chủ trì hiệp thương để thống nhất nội dung, đơn vị chủ trì, phối hợp và trách nhiệm của từng tổ chức.

Cụ thể hóa công tác tổ chức, nhân sự của MTTQ Việt Nam các cấp

Một phần quan trọng của Thông tri hướng dẫn cụ thể việc kiện toàn tổ chức, nhân sự và hiệp thương cử các chức danh lãnh đạo của Ủy ban MTTQ Việt Nam.

Việc hiệp thương cử các chức danh lãnh đạo tại các cấp được thực hiện theo nguyên tắc hiệp thương dân chủ. Thông tri quy định trình tự tổ chức Hội nghị Ủy ban lần thứ nhất, việc hiệp thương cử Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các chức danh liên quan; đồng thời hướng dẫn quy trình kiện toàn, bổ sung, thay thế nhân sự trong nhiệm kỳ.

Trong trường hợp đặc biệt không thể tổ chức trực tiếp do thiên tai, dịch bệnh kéo dài hoặc lý do bất khả kháng, Hội nghị Ủy ban có thể được tổ chức trực tuyến hoặc kết hợp trực tiếp với trực tuyến. Đại biểu tham dự trực tuyến có đầy đủ quyền phát biểu, thảo luận, biểu quyết như đại biểu tham dự trực tiếp; kết quả biểu quyết trực tuyến có giá trị theo quy định.

Đối với địa phương có sự thay đổi về đơn vị hành chính, việc kiện toàn Ủy ban MTTQ Việt Nam được thực hiện đồng bộ với việc sắp xếp tổ chức và phù hợp với tình hình thực tế, bảo đảm hoạt động của MTTQ Việt Nam được liên tục, không làm gián đoạn việc thực hiện nhiệm vụ chính trị và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân.

Sau khi thành lập Ủy ban MTTQ Việt Nam mới lâm thời, việc tổ chức Đại hội MTTQ Việt Nam của đơn vị hành chính mới phải được thực hiện trong thời gian phù hợp, tối đa không quá 3 tháng kể từ thời điểm thành lập.

Quy định cụ thể hơn về tổ chức tư vấn và Ban Công tác Mặt trận

Thông tri quy định tổ chức tư vấn ở cấp Trung ương và cấp tỉnh gọi là Hội đồng tư vấn, ở cấp xã gọi là Ban tư vấn. Lĩnh vực tư vấn được xác định phù hợp với yêu cầu thực tiễn như dân chủ và pháp luật, kinh tế, văn hóa - xã hội, dân tộc - tôn giáo, giáo dục, khoa học, công nghệ... Việc tổ chức phải bảo đảm tinh gọn, thiết thực, hiệu quả và phù hợp với phạm vi hoạt động của MTTQ Việt Nam.

Đối với Ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư, Thông tri hướng dẫn cụ thể về nhiệm kỳ, hội nghị đầu nhiệm kỳ và quy trình kiện toàn nhân sự. Việc kiện toàn Ban Công tác Mặt trận theo nhiệm kỳ phải được thực hiện không quá 20 ngày trước thời điểm tổ chức Đại hội MTTQ Việt Nam cấp xã.

Đáng chú ý, khi kiện toàn nhân sự Ban Công tác Mặt trận, số lượng được xác định từ 7 đến 15 người tùy theo đặc điểm, quy mô của từng khu dân cư; việc lựa chọn nhân sự Trưởng ban, Phó Trưởng ban chú trọng những người nhiệt tình, có trình độ, năng lực và uy tín nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động.

Tăng cường phối hợp với tổ chức thành viên và cơ quan nhà nước

Thông tri tiếp tục xác định rõ trách nhiệm của Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp trong chủ trì hiệp thương, điều hòa, phối hợp hoạt động giữa các tổ chức thành viên; hướng dẫn, kiểm tra và đánh giá việc thực hiện Chương trình phối hợp và thống nhất hành động.

Các tổ chức thành viên có trách nhiệm phối hợp với Ủy ban MTTQ Việt Nam cùng cấp trong tuyên truyền, vận động đoàn viên, hội viên và Nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; thực hiện giám sát, phản biện xã hội và tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước.

Quan hệ giữa Ủy ban MTTQ Việt Nam với Nhà nước được xác định là quan hệ phối hợp để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi bên theo Hiến pháp, pháp luật và quy chế phối hợp công tác. Cơ quan nhà nước có trách nhiệm xem xét, giải quyết, trả lời kiến nghị của MTTQ Việt Nam theo quy định; cung cấp thông tin, tài liệu và tạo điều kiện để Mặt trận thực hiện giám sát, phản biện xã hội, tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân.

Bảo đảm khách quan, công bằng trong xem xét kỷ luật

Thông tri cũng dành một nội dung riêng hướng dẫn về kỷ luật đối với thành viên MTTQ Việt Nam.

Việc xem xét, quyết định hình thức kỷ luật phải bảo đảm khách quan, công bằng, đúng thẩm quyền, đúng trình tự, căn cứ vào tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm và quá trình chấp hành Điều lệ, các quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước.

Các hình thức kỷ luật gồm khiển trách, cảnh cáo và cho thôi làm thành viên MTTQ Việt Nam; đồng thời quy định cụ thể quy trình xử lý đối với tổ chức thành viên và Ủy viên Ủy ban là cá nhân.

Quyết định kỷ luật có hiệu lực kể từ ngày ký hoặc từ thời điểm được ghi trong quyết định. Trường hợp bị cho thôi làm thành viên MTTQ Việt Nam thì đồng thời chấm dứt tư cách thành viên và các quyền, trách nhiệm gắn với tư cách thành viên theo Điều lệ. Thông tri là căn cứ để Ủy ban MTTQ Việt Nam các cấp tổ chức triển khai thực hiện thống nhất trong nhiệm kỳ 2026 - 2031. Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc hoặc nội dung cần sửa đổi, bổ sung, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam sẽ xem xét, điều chỉnh phù hợp với tình hình thực tiễn.